CampusWiki - Gebruikersbijdragen [nl]

Twente

2006-02-07T15:08:37Z

80.56.85.153: /* Religie */

'''Twente''' (ook: Twenthe, Latijn: ''Tubantia'') is een [[Nederland - Landstreken|streek]] in het oosten van [[Nederland]], die het meest verstedelijkte, oostelijke deel van de provincie [[Overijssel]] omvat en min of meer begrensd wordt door de rivieren [[Regge]] en [[Dinkel]] en de grenzen met [[Duitsland]] en de [[Achterhoek]] (provincie [[Gelderland]]). De naam Twente is afkomstig van de [[Romeinse Rijk|Romeinse]] benaming [[Tuihanti]] oftewel [[Tubanten]] voor de [[Germanen]] die in dit gebied woonachtig waren en in de [[Vroege Middeleeuwen]] door de Germaanse stam der [[Saksen (volk)|Saksen]] [[assimilatie (sociologie)|geassimileerd]] en hevig beÃ¯nvloed werden.

== Ontwikkeling ==
Na de onderwerping van de Saksen door de Franken in de 9e eeuw kwam Twente (als deel van '''t Oversticht'') stevig in de greep van de Utrechtse bisschoppen. Gedurende de Middeleeuwen beheerste een borgman - leenheer van de bisschop - de streek vanuit zijn residenties (Goor en Delden). Acht Twentse plaatsen kregen ooit stadsrechten: Almelo, Enschede, Oldenzaal, Ootmarsum, [[Goor]], [[Rijssen]], [[Diepenheim]] en [[Delden]]. Tijdens de [[Tachtigjarige Oorlog]] lag Twente verschillende keren in het oorlogsgebied. Rond 1620 was vrijwel de gehele streek door het Spaanse opperbevel aan de Staatse troepen van [[Maurits van Oranje]] overgelaten. Hiermee was de woelige periode niet ten einde. Tientallen jaren nog lag de vijand in de persoon van de prins-bisschoppen van MÃ¼nster op de loer. Van 1672-1674 bezette ''[[Bommenberend]]'', bisschop van MÃ¼nster, Twente in het kader van een oorlog tegen de [[Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden|Zeven ProvinciÃ«n]]. Bovendien voerde de regering van Overijssel in de 17e eeuw op vaak gewelddadige wijze de [[Reformatie]] in. In Twente werden de katholieke parochiekerken en kloosters ondanks de weigering van het merendeel van het gewone volk en een klein deel van de adel over te gaan naar het protestantisme, geconfisqueerd, van binnen leeggehaald en heringericht voor de eredienst van de aanvankelijk zeer kleine protestantse gemeenten. De katholieke bevolking mocht haar godsdienst niet openlijk belijden, noch uitoefenen. Stiekem lazen priesters de H. Mis in stallen, schuren en huizen op het Twentse platteland. Pas begin 19e eeuw zou de situatie voor de katholieken verbeteren en ook in Twente in een grootschalige nieuwbouw van katholieke kerken en kloosters resulteren.

De drie voornaamste plaatsen, [[Enschede]], [[Hengelo (Overijssel)|Hengelo]] en [[Almelo]], kwamen alle drie pas in de 19e eeuw tot noemenswaardige economische ontwikkeling. Evenals in bijna alle andere Twentse plaatsen (Nijverdal, Goor) kwam hier de [[textiel]]industrie tot ontwikkeling op basis van de plaatselijke huisnijverheid, en de komst van het spoor maakte juist deze drie plaatsen tot de economische as van Twente. In Hengelo domineerde de machinebouw. De Twentse textielindustrie is inmiddels verleden tijd.

Tijdens de [[Tweede Wereldoorlog]] werd Twente al op 10 mei 1940 overdonderd door de Duitse [[Wehrmacht]]. Op enkele schermutselingen na bleef het rustig. Reeds in de middag marcheerden Duitse kolonnes door de Twentse dorpen naar het westen. De joodse gemeenschap hield zich in Twente beter staande dan in andere delen van het land, omdat de landelijkheid zich beter leende tot onderduiken en door de eigenzinnige houding van de Joodse Raad te Enschede. Voedseltekorten kende men gedurende de oorlog niet echt. Al voor, en tijdens de [[hongerwinter]] 1944-'45 werden kinderen uit West-Nederland ondergebracht bij boerengezinnen om aan te sterken en te overleven. Gewelddadige verzetsacties kwamen er gedurende de oorlog niet voor, afgezien van aanslagen op voedselbonkantoren. Het actief verzet bleef beperkt tot het grootschalig onderduiken door joden en mannen die aan de [[Arbeitseinsatz]] wilden ontkomen. De katholieke geestelijkheid en protestantse predikanten als Ds. Overduin (Enschede) hielpen bij de hulpacties voor vervolgde joden en politici.

Als doorvoergebied van Zuid- en West-Nederland en Vlaanderen naar Noord-Duitse industriesteden als Hamburg, Stettin en Hannover was Twente een zeer belangrijk gebied voor het Duitse spoorwegtransport. Aan het einde van de oorlog kreeg Twente het dan ook steeds zwaarder te verduren. Grote delen van Hengelo en Enschede werden weggevaagd door geallieerde bombardementen die meestal bedoeld waren voor nabij gelegen Duitse steden als Rheine en MÃ¼nster. Het centrum van het stadje Goor werd tijdens een hevig bombardement in maart 1945 weggevaagd, met vele burgerslachtoffers als gevolg.

De naoorlogse wederopbouw geschiedde beetje bij beetje, waarbij Twente het geluk had op de toen nog oplevende textielindustrie te kunnen terugvallen.

Twente heeft sinds enige decennia een [[Enschede Airport Twente|vliegveld]] en, halverwege Hengelo en Enschede, een - aanvankelijk uitsluitend polytechnische - universiteit: de [[Universiteit Twente]]. De totstandkoming van de [[Rijksweg 1|A1]] naar Berlijn, Hannover en OsnabrÃ¼ck gaf vanaf de jaren '70 de Twentse regio een grote economische impuls.

== Landschap ==
Twente is buiten de grote steden een streek met grote landschappelijke kwaliteiten: het heeft een kleinschalig coulissenlandschap met belangrijke natuurgebieden (zoals het [[Lutterzand]] aan de meanderende Dinkel en de Friezenberg bij [[Markelo]]), en veel groene landgoederen (Singrave, Weldam, Twickel). Het gebied wordt van noord naar zuid door een heuvelrug doorsneden, waarvan de [[Tankenberg]] bij [[Oldenzaal]] het hoogste punt is. Oud stedenschoon is vooral te vinden in het kleine [[Ootmarsum]] en in mindere mate in [[Oldenzaal]], dat wel een zeer belangrijke Romaanse basiliek (de ''Sint Plechelmusbasiliek'') heeft.

[[Geologie|Geologisch]] is Twente een van de interessantste gebieden van Nederland. Er komen aardlagen uit verschillende perioden op een vrij klein gebied aan de oppervlakte. Bij [[Losser]] bevindt zich een open steengroeve. Hengelo en [[Boekelo]] hebben zoutwinning.

== Folklore ==
In Twente hebben zich vele volksgebruiken kunnen handhaven, zoals het [[midwinterhoorn]]blazen en het stoken van [[paasvuur|paasvuren]]. In [[Ootmarsum]] wordt elk jaar met Pasen door de katholieken het traditionele [[vlÃ¶ggelen]] gepraktizeerd door de [[poaskearls]]. In het [[Twents volkslied|Twentse volkslied]] worden al deze eigenschappen van Twente, samen met de textielnijverheid en de landelijke gemeenschap benoemd. In Oldenzaal, dat met de rest van Noord- en Oost-Twente vrijwel geheel rooms-katholiek is, wordt uitbundig [[carnaval]] gevierd.

De schrijver [[J.J. Voskuil]] beweert dat het midwinterhoornblazen geen voorchristelijk gebruik is, zoals lang gedacht werd, maar dat deze traditie pas is ontstaan tussen de [[Eerste Wereldoorlog|Eerste]] en [[Tweede Wereldoorlog]]. Daarvoor vond het midwinterhoornblazen slechts incidenteel plaats. Toch is het hoornblazen reeds eeuwen in Twente aanwezig - in verschillende varianten: zo kent Markelo en omgeving het ossenhoornblazen.

De wijd en zijd bekende streeksport ''klootschieten'' maakt ook deel uit van de Twentse cultuur en folklore. Oorspronkelijk werd dit spel gespeeld met harde kleine ballen die zover mogelijk over lange zandwegen gegooid werden. Tegenwoordig zijn er ook andere varianten (met rubberen ballen bijvoorbeeld).

== Religie ==
Twente wordt (van oudsher) gekenmerkt door een duidelijke rooms-katholieke meerderheid. Zoals hierboven vermeld is de katholieke godsdienst duidelijk aanwezig in vele gebruiken. [[Christus]]-,[[Maria (moeder Jezus)|Maria]]-, [[heiligen]]- en [[Eucharistie|Sacraments]][[processie]]s en katholieke weg[[kapel (gebouw)|kapellen]] nemen zelfs in de huidige tijd van maatschappelijke [[secularisatie]], in Twente nog in aantal toe, getuige de kapelnieuwbouw rond kernen als [[De Lutte]]. Op het Twentse katholieke platteland blijft de verbondenheid met parochie en Kerk nog relatief groot. Oostelijk, noordelijk, en zuidelijk Twente zijn vrijwel uitsluitend Rooms-katholiek. Het "Roomse bolwerk" Oldenzaal, maar ook katholieke plaatsen als Denekamp, Tubbergen, Almelo, Borne, Hengelo, Lonneker, Haaksbergen, Delden en directe omgeving maken het merendeel van Twente uit. Het uiterste westen van Twente is in meerderheid protestants. Dorpen als Diepenheim, Markelo, Holten, Nijverdal en Vriezenveen hebben sinds de 17e eeuw een voornamelijk protestantse bevolking. Een alom in den lande bekend calvinistisch bolwerk is Rijssen (''De Poort van Twente''), waar men een nadrukkelijk aanwezige rijke mix van vaak zeer strikte kerkgenootschappen die de Reformatie aanhangen vindt. Plaatsen als Goor en Wierden hebben een religieus gemengde bevolking. Al vroeg in de twintigste eeuw kenmerkte Enschede zich als een socialistische burcht door een grote mate van [[onkerkelijkheid]]. In de grotere Twentse steden bevindt zich sinds de jaren '70 een islamitische minderheid. De joodse bevolking hield zich na de Tweede Wereldoorlog ondanks grote verliezen staande en de erediensten worden in synagogen in Haaksbergen, Hengelo, maar vooral in Enschede voortgezet.

Sporen van de religie vindt men overal in Twente. In Oldenzaal staat de Middeleeuwse St. Plechelmusbasiliek, die opgetrokken werd uit Bentheimer zandsteen. Delden bezit een kleinere, eveneense Middeleeuwse kerk (de ''Oude Blasius''), evenals Enschede, Denekamp, Haaksbergen en Weerselo. In Tubbergen is niet alleen de parochiekerk, maar ook het reusachtige monument voor de bekende Twentse [[RKSP]]-politicus Mgr. Dr. [[Herman Schaepman|Schaepman]] opmerkelijk. In de omgeving van Denekamp en Zenderen zijn kloosters gevestigd. Voormalige kloosters en [[Seminarie|kleinseminaries]] bevinden zich onder meer in Goor, Delden, Hengelo en Oldenzaal.

In Enschede bezit de IsraÃ«litische gemeenschap een indrukwekkende synagoge.

Onder de bekende oude eikenboom bij Fleringen (''de Kroezenboom'') ligt een katholieke wegkapel. In De Lutte, Denekamp, de voormalige gemeente [[Ambt Delden]] enz. vindt men langs wegen eveneens talrijke katholieke bidkapelletjes.

== Streektaal ==
Het [[Twents]] is een dialect van het [[Nedersaksisch]], een erkende taal die aangetroffen wordt in zowel Nederland (Overijssel, Drenthe, Gelderland) als Duitsland (Westfalen, Nedersaksen). Nedersaksisch is samen met het [[Limburgs]] een van de twee streektalen in Nederland. Twents wordt gesproken in alle gemeenten, maar sprake van Ã©Ã©n dialect is er niet. Woorden kunnen per dorp sterk verschillen. De oostelijke delen van Twente kenmerken zich door een on-Nederlandser dialect dan de westelijke delen. Zeer bijzondere klanken en woorden vindt men in de dialecten van kernen als [[Vriezenveen]], [[Enter]] en [[Rijssen]].

Het [[Van Deinse Instituut]] zet zich in om meer te weten te komen over heden en verleden van Twente. Het in [[Enschede]] gevestigde instituut richt zich op de streekcultuur, volkskunde, streektaal, cultuurgeschiedenis en het landschap van Twente. Daarnaast verzamelt, onderhoudt, bestudeert en presenteert het een uitgebreide collectie materiÃ«le getuigenissen uit het verleden van Twente.

== Imago van Twente ==
Op Twentenaren werd in vroeger tijden door grootstedelijke Nederlanders neergekeken als een nijver, gesloten, eigenaardig, religieus boerenvolkje uit het verre oosten des lands. Belangrijke imagoverbetering kwam tot stand door de verovering van het Nederlandse toneel door vooral [[Herman Finkers]]. Finkers voldoet op een hartelijke manier aan het stereotiepe beeld van de Twentenaar: vreemd accent en droge humor. Finkers trad in het verleden meermaals in het Twents op en verleende het dialect zo meer bekendheid en eigenwaarde.

Twente wordt in de rest van Nederland ook gezien als een "gezellige streek" en is daardoor steeds populairder geworden onder dag- en campingtoeristen. Vele campings en hotels zijn rond Ootmarsum te vinden, maar ook het landelijke gebied rond het dorpje Markelo is populair.

Door de toenemende bedrijvigheid en de economische groei van Enschede en Hengelo is er ook bij het Nederlandse bedrijfsleven een positiever beeld van Twente ontstaan. Niet in de laatste plaats wordt hiertoe bijgedragen door de [[Universiteit Twente]] en haar landelijke uitstraling. De (inter)nationale bekendheid van een voetbalclub als [[FC Twente]] (1965) draagt eveneens haar steentje bij aan een sterke naamsbekendheid van de streek.

Hoezeer de culturele emancipatie van de streek - met al haar eigenheden - gelukt is, blijkt wel uit het initiatief van de Twentenaren [[Herman Finkers]] en regisseur [[Johan Nijenhuis]]. In oktober 2005 verschijnt de Twentse dramaserie ''Van jonge leu en oale groond'' bij [[RTV Oost]]. Door het Twentse bedrijfsleven werd aan de totstandkoming van de kostbare tv-productie bijgedragen. Inmiddels is er landelijke belangstelling voor de serie.

== Plaatsen in Twente ==
[[Albergen]] -- [[Almelo]] -- [[Beuningen (Overijssel)|Beuningen]] -- [[Boekelo]] -- [[Borne (Overijssel)|Borne]] -- [[Bornerbroek]] -- [[Breklenkamp]] -- [[Buurse]] -- [[Daarle]] -- [[Delden]] -- [[De Lutte]] -- [[Den Ham (Overijssel)|Den Ham]] -- [[Denekamp]] -- [[Deurningen]] -- [[Diepenheim]] -- [[Enschede]] -- [[Enter]] -- [[Fleringen]] -- [[Glanerbrug]] -- [[Goor]] -- [[Haaksbergen]] -- [[Hellendoorn]]--[[Hengelo (Overijssel)|Hengelo]] -- [[Lattrop]] -- [[Lonneker]] -- [[Losser]] -- [[Mariaparochie]] -- [[Mander]] -- [[Markelo]] -- [[Nijverdal]] --[[Oldenzaal]] -- [[Ootmarsum]] -- [[Overdinkel]] -- [[Rijssen]] -- [[Rossum]] -- [[Saasveld]] -- [[Sint Isidorushoeve]] -- [[Tilligte]] -- [[Tubbergen]] -- [[Usselo]] -- [[Vasse]] -- [[Vriezenveen]] -- [[Vroomshoop]] -- [[Weerselo]] -- [[Wierden]] -- [[Zenderen]]

== Volkslied ==
=== 'Nederlands' ===
Er ligt tussen Dinkel en Regge een land 
Ons schone en nijvere Twente 
Het land van de arbeid het land der natuur 
Het steeds onvolprezene Twente 
Daar golft op de essen het goudgele graan 
Doet 't snelvlietend beekje het molenrad gaan 
Daar ligt er de heide in 't paarsrode kleed 
Dat is ons zo dierbare Twente (2x) 
 
Waar Twickel zijn torens uit't eikenloof heft
 De Lutte zijn heuvels doet blinken 
De paasvuren branden alom in't rond 
En 't landvolk de kersthoorn laat klinken 
Daar stroomt onze Dinkel zo heerlijk door 't land 
Door bossen en velden, langs't Losserse zand 
Daar rust er ons oog van der heuvelentop 
Op 't heerlijke landschap ons Twente (2x) 
 
De rookwolk, die stijgt aan de horizon op 
Die wijst on de nijvere steden 
Met mensen arbeidzaam en degelijk, bewoond 
De zetels van 't krachtige heden 
Daarbuiten in boerschap op heide en veld 
Daar wordt nog de sage en 't sprookje verteld 
Daar rust de Tubanter in't heuvelig graf 
't Verleden naast 't heden van Twente (2x) 
 
En voert ons het lot ook uit Twente soms weg 
Wij blijven het immer gedenken 
Geen andere landstreek hoe schoon ze ook zij 
Kan 't zelfde als Twente ons schenken 
Wij drukken elkaar in de vreemde de hand 
Gedenkend ons klein, maar zo dierbare land 
En moge ons hart in de vreemde ook staan 
Ons hart blijft toch altijd in Twente (2x) 
 
(J.J. van Deinse) 

=== Twents ===
Twents Volksleed 
 
DÃ´ar lig tuss'n DÃ©Ã©nkel en Regge 'n laand 
oons mooie en neerige TwÃ¨Ã¨nte 
't Laand van katoen en 't laand van d'n es 
den greun is in wÃ©Ã©nter en lÃ¨Ã¨nte. 
Doar ruust de rouw op d'n kaamp in de wÃ©Ã©nd 
geet 't rad van de mÃ¶l in de bekke gezwÃ©Ã©nd 
DÃ´ar steet nÃ¶ast d'n eek'n d'n beuk en de dan 
Dat is oons zo leeve land TwÃ¨Ã¨nte (2x) 
 
Woar Twickel zien' toorns oet 't eek'nloof beurt, 
de Lutte zien baarge dÃ¶t blÃ©Ã©nk'n 
'n Boak'n in de boerschop op poas'n nog braandt, 
't jonkvolk nog den hoorn lÃ¶t klÃ©Ã©nk'n. 
DÃ´ar kronkelt den DÃ©Ã©nkel zo mooi deur 't laand, 
deur brook en deur buske en 't Loslkerse zaand. 
DÃ´ar zitte wiej geern op 't tÃ¶pk'n van de barg, 
en kiekt is hoo mooi is ons TwÃ¨Ã¨nte. (2x) 
 
De rookwolk'n daampt an den horizon op, 
DÃ´ar li'jt oonze greujende steed'n. 
DÃ´ar drÃ¶nt de masien' en dÃ´ar rettelt de tÃ¶w, 
da's TwÃ¨Ã¨nte zien krachtige heden. 
Um 'n heerd in de boerschop as 't griezelt op 't veld, 
dÃ´ar wÃ¶dt nog van vrogger de deunkes verteld. 
DÃ´ar rÃ¶st om de beelten den Saks en tubant, 
't Verleden noast 't heden van TwÃ¨Ã¨nte. (2x) 
 
En hew mangs van doon um oet TwÃ¨Ã¨nte te goan, 
weij blieft an oons Tukkerlaand dÃ¨Ã¨nk'n, 
gen' aandere laandstrek, ho mooi offe is, 
kan 't zÃ¶lfde as TwÃ¨Ã¨nte ons schÃ¨Ã¨nk'n. 
Wiej doot in den vrÃ¶md'n mekaander de haand 
geft datied mekaa in de sproak van ons laand, 
al rookt oonz'n schossteen biej 't volk oaver zee, 
oons hat blif toch aaltied in TwÃ¨Ã¨nte. (2x) 
 
(G.B. Vloedbeld)

== Externe links ==
*http://cgi.omroep.nl/cgi-bin/streams?/ibg/sn334006-bb.wmv VlÃ¶ggelen
*http://www.st-isidorushoeve.nl/ Sint Isidorushoeve

{{Wikipedia|Twente}}

[[Categorie:Plaats]]

Twente

2006-02-07T15:06:01Z

80.56.85.153:

'''Twente''' (ook: Twenthe, Latijn: ''Tubantia'') is een [[Nederland - Landstreken|streek]] in het oosten van [[Nederland]], die het meest verstedelijkte, oostelijke deel van de provincie [[Overijssel]] omvat en min of meer begrensd wordt door de rivieren [[Regge]] en [[Dinkel]] en de grenzen met [[Duitsland]] en de [[Achterhoek]] (provincie [[Gelderland]]). De naam Twente is afkomstig van de [[Romeinse Rijk|Romeinse]] benaming [[Tuihanti]] oftewel [[Tubanten]] voor de [[Germanen]] die in dit gebied woonachtig waren en in de [[Vroege Middeleeuwen]] door de Germaanse stam der [[Saksen (volk)|Saksen]] [[assimilatie (sociologie)|geassimileerd]] en hevig beÃ¯nvloed werden.

== Ontwikkeling ==
Na de onderwerping van de Saksen door de Franken in de 9e eeuw kwam Twente (als deel van '''t Oversticht'') stevig in de greep van de Utrechtse bisschoppen. Gedurende de Middeleeuwen beheerste een borgman - leenheer van de bisschop - de streek vanuit zijn residenties (Goor en Delden). Acht Twentse plaatsen kregen ooit stadsrechten: Almelo, Enschede, Oldenzaal, Ootmarsum, [[Goor]], [[Rijssen]], [[Diepenheim]] en [[Delden]]. Tijdens de [[Tachtigjarige Oorlog]] lag Twente verschillende keren in het oorlogsgebied. Rond 1620 was vrijwel de gehele streek door het Spaanse opperbevel aan de Staatse troepen van [[Maurits van Oranje]] overgelaten. Hiermee was de woelige periode niet ten einde. Tientallen jaren nog lag de vijand in de persoon van de prins-bisschoppen van MÃ¼nster op de loer. Van 1672-1674 bezette ''[[Bommenberend]]'', bisschop van MÃ¼nster, Twente in het kader van een oorlog tegen de [[Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden|Zeven ProvinciÃ«n]]. Bovendien voerde de regering van Overijssel in de 17e eeuw op vaak gewelddadige wijze de [[Reformatie]] in. In Twente werden de katholieke parochiekerken en kloosters ondanks de weigering van het merendeel van het gewone volk en een klein deel van de adel over te gaan naar het protestantisme, geconfisqueerd, van binnen leeggehaald en heringericht voor de eredienst van de aanvankelijk zeer kleine protestantse gemeenten. De katholieke bevolking mocht haar godsdienst niet openlijk belijden, noch uitoefenen. Stiekem lazen priesters de H. Mis in stallen, schuren en huizen op het Twentse platteland. Pas begin 19e eeuw zou de situatie voor de katholieken verbeteren en ook in Twente in een grootschalige nieuwbouw van katholieke kerken en kloosters resulteren.

De drie voornaamste plaatsen, [[Enschede]], [[Hengelo (Overijssel)|Hengelo]] en [[Almelo]], kwamen alle drie pas in de 19e eeuw tot noemenswaardige economische ontwikkeling. Evenals in bijna alle andere Twentse plaatsen (Nijverdal, Goor) kwam hier de [[textiel]]industrie tot ontwikkeling op basis van de plaatselijke huisnijverheid, en de komst van het spoor maakte juist deze drie plaatsen tot de economische as van Twente. In Hengelo domineerde de machinebouw. De Twentse textielindustrie is inmiddels verleden tijd.

Tijdens de [[Tweede Wereldoorlog]] werd Twente al op 10 mei 1940 overdonderd door de Duitse [[Wehrmacht]]. Op enkele schermutselingen na bleef het rustig. Reeds in de middag marcheerden Duitse kolonnes door de Twentse dorpen naar het westen. De joodse gemeenschap hield zich in Twente beter staande dan in andere delen van het land, omdat de landelijkheid zich beter leende tot onderduiken en door de eigenzinnige houding van de Joodse Raad te Enschede. Voedseltekorten kende men gedurende de oorlog niet echt. Al voor, en tijdens de [[hongerwinter]] 1944-'45 werden kinderen uit West-Nederland ondergebracht bij boerengezinnen om aan te sterken en te overleven. Gewelddadige verzetsacties kwamen er gedurende de oorlog niet voor, afgezien van aanslagen op voedselbonkantoren. Het actief verzet bleef beperkt tot het grootschalig onderduiken door joden en mannen die aan de [[Arbeitseinsatz]] wilden ontkomen. De katholieke geestelijkheid en protestantse predikanten als Ds. Overduin (Enschede) hielpen bij de hulpacties voor vervolgde joden en politici.

Als doorvoergebied van Zuid- en West-Nederland en Vlaanderen naar Noord-Duitse industriesteden als Hamburg, Stettin en Hannover was Twente een zeer belangrijk gebied voor het Duitse spoorwegtransport. Aan het einde van de oorlog kreeg Twente het dan ook steeds zwaarder te verduren. Grote delen van Hengelo en Enschede werden weggevaagd door geallieerde bombardementen die meestal bedoeld waren voor nabij gelegen Duitse steden als Rheine en MÃ¼nster. Het centrum van het stadje Goor werd tijdens een hevig bombardement in maart 1945 weggevaagd, met vele burgerslachtoffers als gevolg.

De naoorlogse wederopbouw geschiedde beetje bij beetje, waarbij Twente het geluk had op de toen nog oplevende textielindustrie te kunnen terugvallen.

Twente heeft sinds enige decennia een [[Enschede Airport Twente|vliegveld]] en, halverwege Hengelo en Enschede, een - aanvankelijk uitsluitend polytechnische - universiteit: de [[Universiteit Twente]]. De totstandkoming van de [[Rijksweg 1|A1]] naar Berlijn, Hannover en OsnabrÃ¼ck gaf vanaf de jaren '70 de Twentse regio een grote economische impuls.

== Landschap ==
Twente is buiten de grote steden een streek met grote landschappelijke kwaliteiten: het heeft een kleinschalig coulissenlandschap met belangrijke natuurgebieden (zoals het [[Lutterzand]] aan de meanderende Dinkel en de Friezenberg bij [[Markelo]]), en veel groene landgoederen (Singrave, Weldam, Twickel). Het gebied wordt van noord naar zuid door een heuvelrug doorsneden, waarvan de [[Tankenberg]] bij [[Oldenzaal]] het hoogste punt is. Oud stedenschoon is vooral te vinden in het kleine [[Ootmarsum]] en in mindere mate in [[Oldenzaal]], dat wel een zeer belangrijke Romaanse basiliek (de ''Sint Plechelmusbasiliek'') heeft.

[[Geologie|Geologisch]] is Twente een van de interessantste gebieden van Nederland. Er komen aardlagen uit verschillende perioden op een vrij klein gebied aan de oppervlakte. Bij [[Losser]] bevindt zich een open steengroeve. Hengelo en [[Boekelo]] hebben zoutwinning.

== Folklore ==
In Twente hebben zich vele volksgebruiken kunnen handhaven, zoals het [[midwinterhoorn]]blazen en het stoken van [[paasvuur|paasvuren]]. In [[Ootmarsum]] wordt elk jaar met Pasen door de katholieken het traditionele [[vlÃ¶ggelen]] gepraktizeerd door de [[poaskearls]]. In het [[Twents volkslied|Twentse volkslied]] worden al deze eigenschappen van Twente, samen met de textielnijverheid en de landelijke gemeenschap benoemd. In Oldenzaal, dat met de rest van Noord- en Oost-Twente vrijwel geheel rooms-katholiek is, wordt uitbundig [[carnaval]] gevierd.

De schrijver [[J.J. Voskuil]] beweert dat het midwinterhoornblazen geen voorchristelijk gebruik is, zoals lang gedacht werd, maar dat deze traditie pas is ontstaan tussen de [[Eerste Wereldoorlog|Eerste]] en [[Tweede Wereldoorlog]]. Daarvoor vond het midwinterhoornblazen slechts incidenteel plaats. Toch is het hoornblazen reeds eeuwen in Twente aanwezig - in verschillende varianten: zo kent Markelo en omgeving het ossenhoornblazen.

De wijd en zijd bekende streeksport ''klootschieten'' maakt ook deel uit van de Twentse cultuur en folklore. Oorspronkelijk werd dit spel gespeeld met harde kleine ballen die zover mogelijk over lange zandwegen gegooid werden. Tegenwoordig zijn er ook andere varianten (met rubberen ballen bijvoorbeeld).

== Religie ==
Twente wordt (van oudsher) gekenmerkt door een duidelijke rooms-katholieke meerderheid. Zoals hierboven vermeld is de katholieke godsdienst duidelijk aanwezig in vele gebruiken. [[Christus]]-,[[Maria (moeder Jezus)|Maria]]-, [[heiligen]]- en [[Eucharistie|Sacraments]][[processie]]s en katholieke weg[[kapel (gebouw)|kapellen]] nemen zelfs in de huidige tijd van maatschappelijke [[secularisatie]], in Twente nog in aantal toe, getuige de kapelnieuwbouw rond kernen als [[De Lutte]]. Op het Twentse katholieke platteland blijft de verbondenheid met parochie en Kerk nog relatief groot. Oostelijk, noordelijk, en zuidelijk Twente zijn vrijwel uitsluitend Rooms-katholiek. Het "Roomse bolwerk" Oldenzaal, maar ook katholieke plaatsen als Denekamp, Tubbergen, Almelo, Borne, Hengelo, Lonneker, Haaksbergen, Delden en directe omgeving maken het merendeel van Twente uit. Het uiterste westen van Twente is in meerderheid protestants. Dorpen als Diepenheim, Markelo, Holten, Nijverdal en Vriezenveen hebben sinds de 17e eeuw een voornamelijk protestantse bevolking. Een alom in den lande bekend calvinistisch bolwerk is Rijssen (''De Poort van Twente''), waar men een nadrukkelijk aanwezige rijke mix van vaak zeer strikte kerkgenootschappen die de Reformatie aanhangen vindt. Plaatsen als Goor en Wierden hebben een religieus gemengde bevolking. Al vroeg in de twintigste eeuw kenmerkte Enschede zich als een socialistische burcht door een grote mate van [[onkerkelijkheid]]. In de grotere Twentse steden bevindt zich sinds de jaren '70 een islamitische minderheid. De joodse bevolking hield zich na de Tweede Wereldoorlog ondanks grote verliezen staande en de erediensten worden in synagogen in Haaksbergen, Hengelo, maar vooral in Enschede voortgezet.

Sporen van de religie vindt men overal in Twente. In Oldenzaal staat de Middeleeuwse St. Plechelmusbasiliek, die opgetrokken werd uit Bentheimer zandsteen. Delden bezit een kleinere, eveneense Middeleeuwse kerk (de ''Oude Blasius''), evenals Denekamp, Haaksbergen en Weerselo. In Tubbergen is niet alleen de parochiekerk, maar ook het reusachtige monument voor de bekende Twentse [[RKSP]]-politicus Mgr. Dr. [[Herman Schaepman|Schaepman]] opmerkelijk. In de omgeving van Denekamp en Zenderen zijn kloosters gevestigd. Voormalige kloosters en [[Seminarie|kleinseminaries]] bevinden zich onder meer in Goor, Delden, Hengelo en Oldenzaal.

In Enschede bezit de IsraÃ«litische gemeenschap een indrukwekkende synagoge.

Onder de bekende oude eikenboom bij Fleringen (''de Kroezenboom'') ligt een katholieke wegkapel. In De Lutte, Denekamp, de voormalige gemeente [[Ambt Delden]] enz. vindt men langs wegen eveneens talrijke katholieke bidkapelletjes.

== Streektaal ==
Het [[Twents]] is een dialect van het [[Nedersaksisch]], een erkende taal die aangetroffen wordt in zowel Nederland (Overijssel, Drenthe, Gelderland) als Duitsland (Westfalen, Nedersaksen). Nedersaksisch is samen met het [[Limburgs]] een van de twee streektalen in Nederland. Twents wordt gesproken in alle gemeenten, maar sprake van Ã©Ã©n dialect is er niet. Woorden kunnen per dorp sterk verschillen. De oostelijke delen van Twente kenmerken zich door een on-Nederlandser dialect dan de westelijke delen. Zeer bijzondere klanken en woorden vindt men in de dialecten van kernen als [[Vriezenveen]], [[Enter]] en [[Rijssen]].

Het [[Van Deinse Instituut]] zet zich in om meer te weten te komen over heden en verleden van Twente. Het in [[Enschede]] gevestigde instituut richt zich op de streekcultuur, volkskunde, streektaal, cultuurgeschiedenis en het landschap van Twente. Daarnaast verzamelt, onderhoudt, bestudeert en presenteert het een uitgebreide collectie materiÃ«le getuigenissen uit het verleden van Twente.

== Imago van Twente ==
Op Twentenaren werd in vroeger tijden door grootstedelijke Nederlanders neergekeken als een nijver, gesloten, eigenaardig, religieus boerenvolkje uit het verre oosten des lands. Belangrijke imagoverbetering kwam tot stand door de verovering van het Nederlandse toneel door vooral [[Herman Finkers]]. Finkers voldoet op een hartelijke manier aan het stereotiepe beeld van de Twentenaar: vreemd accent en droge humor. Finkers trad in het verleden meermaals in het Twents op en verleende het dialect zo meer bekendheid en eigenwaarde.

Twente wordt in de rest van Nederland ook gezien als een "gezellige streek" en is daardoor steeds populairder geworden onder dag- en campingtoeristen. Vele campings en hotels zijn rond Ootmarsum te vinden, maar ook het landelijke gebied rond het dorpje Markelo is populair.

Door de toenemende bedrijvigheid en de economische groei van Enschede en Hengelo is er ook bij het Nederlandse bedrijfsleven een positiever beeld van Twente ontstaan. Niet in de laatste plaats wordt hiertoe bijgedragen door de [[Universiteit Twente]] en haar landelijke uitstraling. De (inter)nationale bekendheid van een voetbalclub als [[FC Twente]] (1965) draagt eveneens haar steentje bij aan een sterke naamsbekendheid van de streek.

Hoezeer de culturele emancipatie van de streek - met al haar eigenheden - gelukt is, blijkt wel uit het initiatief van de Twentenaren [[Herman Finkers]] en regisseur [[Johan Nijenhuis]]. In oktober 2005 verschijnt de Twentse dramaserie ''Van jonge leu en oale groond'' bij [[RTV Oost]]. Door het Twentse bedrijfsleven werd aan de totstandkoming van de kostbare tv-productie bijgedragen. Inmiddels is er landelijke belangstelling voor de serie.

== Plaatsen in Twente ==
[[Albergen]] -- [[Almelo]] -- [[Beuningen (Overijssel)|Beuningen]] -- [[Boekelo]] -- [[Borne (Overijssel)|Borne]] -- [[Bornerbroek]] -- [[Breklenkamp]] -- [[Buurse]] -- [[Daarle]] -- [[Delden]] -- [[De Lutte]] -- [[Den Ham (Overijssel)|Den Ham]] -- [[Denekamp]] -- [[Deurningen]] -- [[Diepenheim]] -- [[Enschede]] -- [[Enter]] -- [[Fleringen]] -- [[Glanerbrug]] -- [[Goor]] -- [[Haaksbergen]] -- [[Hellendoorn]]--[[Hengelo (Overijssel)|Hengelo]] -- [[Lattrop]] -- [[Lonneker]] -- [[Losser]] -- [[Mariaparochie]] -- [[Mander]] -- [[Markelo]] -- [[Nijverdal]] --[[Oldenzaal]] -- [[Ootmarsum]] -- [[Overdinkel]] -- [[Rijssen]] -- [[Rossum]] -- [[Saasveld]] -- [[Sint Isidorushoeve]] -- [[Tilligte]] -- [[Tubbergen]] -- [[Usselo]] -- [[Vasse]] -- [[Vriezenveen]] -- [[Vroomshoop]] -- [[Weerselo]] -- [[Wierden]] -- [[Zenderen]]

== Volkslied ==
=== 'Nederlands' ===
Er ligt tussen Dinkel en Regge een land 
Ons schone en nijvere Twente 
Het land van de arbeid het land der natuur 
Het steeds onvolprezene Twente 
Daar golft op de essen het goudgele graan 
Doet 't snelvlietend beekje het molenrad gaan 
Daar ligt er de heide in 't paarsrode kleed 
Dat is ons zo dierbare Twente (2x) 
 
Waar Twickel zijn torens uit't eikenloof heft
 De Lutte zijn heuvels doet blinken 
De paasvuren branden alom in't rond 
En 't landvolk de kersthoorn laat klinken 
Daar stroomt onze Dinkel zo heerlijk door 't land 
Door bossen en velden, langs't Losserse zand 
Daar rust er ons oog van der heuvelentop 
Op 't heerlijke landschap ons Twente (2x) 
 
De rookwolk, die stijgt aan de horizon op 
Die wijst on de nijvere steden 
Met mensen arbeidzaam en degelijk, bewoond 
De zetels van 't krachtige heden 
Daarbuiten in boerschap op heide en veld 
Daar wordt nog de sage en 't sprookje verteld 
Daar rust de Tubanter in't heuvelig graf 
't Verleden naast 't heden van Twente (2x) 
 
En voert ons het lot ook uit Twente soms weg 
Wij blijven het immer gedenken 
Geen andere landstreek hoe schoon ze ook zij 
Kan 't zelfde als Twente ons schenken 
Wij drukken elkaar in de vreemde de hand 
Gedenkend ons klein, maar zo dierbare land 
En moge ons hart in de vreemde ook staan 
Ons hart blijft toch altijd in Twente (2x) 
 
(J.J. van Deinse) 

=== Twents ===
Twents Volksleed 
 
DÃ´ar lig tuss'n DÃ©Ã©nkel en Regge 'n laand 
oons mooie en neerige TwÃ¨Ã¨nte 
't Laand van katoen en 't laand van d'n es 
den greun is in wÃ©Ã©nter en lÃ¨Ã¨nte. 
Doar ruust de rouw op d'n kaamp in de wÃ©Ã©nd 
geet 't rad van de mÃ¶l in de bekke gezwÃ©Ã©nd 
DÃ´ar steet nÃ¶ast d'n eek'n d'n beuk en de dan 
Dat is oons zo leeve land TwÃ¨Ã¨nte (2x) 
 
Woar Twickel zien' toorns oet 't eek'nloof beurt, 
de Lutte zien baarge dÃ¶t blÃ©Ã©nk'n 
'n Boak'n in de boerschop op poas'n nog braandt, 
't jonkvolk nog den hoorn lÃ¶t klÃ©Ã©nk'n. 
DÃ´ar kronkelt den DÃ©Ã©nkel zo mooi deur 't laand, 
deur brook en deur buske en 't Loslkerse zaand. 
DÃ´ar zitte wiej geern op 't tÃ¶pk'n van de barg, 
en kiekt is hoo mooi is ons TwÃ¨Ã¨nte. (2x) 
 
De rookwolk'n daampt an den horizon op, 
DÃ´ar li'jt oonze greujende steed'n. 
DÃ´ar drÃ¶nt de masien' en dÃ´ar rettelt de tÃ¶w, 
da's TwÃ¨Ã¨nte zien krachtige heden. 
Um 'n heerd in de boerschop as 't griezelt op 't veld, 
dÃ´ar wÃ¶dt nog van vrogger de deunkes verteld. 
DÃ´ar rÃ¶st om de beelten den Saks en tubant, 
't Verleden noast 't heden van TwÃ¨Ã¨nte. (2x) 
 
En hew mangs van doon um oet TwÃ¨Ã¨nte te goan, 
weij blieft an oons Tukkerlaand dÃ¨Ã¨nk'n, 
gen' aandere laandstrek, ho mooi offe is, 
kan 't zÃ¶lfde as TwÃ¨Ã¨nte ons schÃ¨Ã¨nk'n. 
Wiej doot in den vrÃ¶md'n mekaander de haand 
geft datied mekaa in de sproak van ons laand, 
al rookt oonz'n schossteen biej 't volk oaver zee, 
oons hat blif toch aaltied in TwÃ¨Ã¨nte. (2x) 
 
(G.B. Vloedbeld)

== Externe links ==
*http://cgi.omroep.nl/cgi-bin/streams?/ibg/sn334006-bb.wmv VlÃ¶ggelen
*http://www.st-isidorushoeve.nl/ Sint Isidorushoeve

{{Wikipedia|Twente}}

[[Categorie:Plaats]]